Francesco Benozzo & Mario Alinei
Algúns aspectos da teoría da continuidade paleolítica aplicada a rexión galega
[en colaboración con Mario Alinei]

Título orixinal: Alcuni aspetti della Teoría della Continuità Paleolítica
applicata all area gallega. Texto da conferencia proferida en Pontevedra
no «II Congreso Internacional de Onomástica Galega», 19-21 de Outubro de 2006

_____________________________________________________________________

Texto da conferencia plenaria realizada no «2º Congreso Internacional de Onomástica Galega» (Pontevedra, 19-21 de Outubro de 2006) para ser editado nas respectivas Actas.

Os viaxantes contemporáneos repiten, sen o saber, as grandes migracións. Hai xa algúns anos, viaxando de Italia até esta fermosa terra oceánica, pensaramos en repetir, á nosa pequena escala, o itinerario milenario dos pobos célticos que poboaran a Europa na Idade do Ferro. Ao fin dalgúns anos, verifico: na realidade, o cadro das referencia cronológicas e histórico-culturais que as filoloxias e as dialectoloxias románicas continúan a utilizar nas súas pescudas está hoxe radicalmente modificado e, tamén, que a imaxe dos colonizadores celtas da Europa, segundo un vector dun suposto movemento de liches para oeste, debe ser reapreciado dun modo radical. Así, na verdade, a Galiza, coa súa específica situación xeográfica e lingüística, tornase nun territorio privilexiado para elaborar e fortalecer unha nova síntese sobre as orixes etnolingüísticas da Europa.

1. As principais teorías sobre as orixes indoeuropeas

Agora, no proseguimento da nosa exposición, é preciso volver a explicar, aínda que de maneira sucinta, as principais teorías sobre as orixes da lingua indoeuropea. A teoría tradicional na súa versión máis recente e, en certo sentido, na súa versión máis autorizada, elaborada por Marija Gimbutas (1970, 1973a, 1973b, 1977, 1979, 1980, 1982, 1990a, 1990b) dominou os estudos glotolóxicos sen ser rebatida, até hai cerca de vinte anos. Segundo esta teoría, como sabedes, os Indoeuropeos eran na orixe un pobo de pastores, cabaleiros-guerreiros, que viviu correlacionado coa cultura do IV milenio, isto é, a de a Idade do Cobre ou Calcolítico: cultura tamén chamada dos kurgan (palabra rusa de orixe turco-tártara, que significa «túmulo funerario»). Procedentes das estepas de Ucraína, estes pastores guerreiros adheriran, despois, culturas chamadas do Machado de Combate e a continuación invadiran a Europa en diversas vacantes, exterminando ou sometendo as poboacións autóctonas do continente europeo e substituíndo todas as linguas preexistentes pola súa propia lingua. A teoría da invasión calcolítica presenta polo tanto un cadro que poderíase definir como apocalíptico e que implica, alén diso, a estraña idea dunha absoluta superioridade da poboación emigradas sobre a autóctona, presupondo un baixo nivel das civilizacións europeas precedentes, supostas, entón, preindoeuropeas.

Non é por acaso que este panorama remonta ao século XIX, isto é, que fose elaborado nun contexto no cal naceu tamén a ideoloxía ariana: basta botar unha ollada os libros dos fundadores do indoeuropeísmo para atopar un número impresionante de referencias á raza ariana, destinada a conquistar o mundo! Volvendo aos aspectos lingüísticos, neste cadro tradicional a diferencia do indoeuropeo común nas diversas linguas indoeuropeas sucedería só a partir do IV milenio a. C., por efecto dos diferentes substratos atopados polos pastores guerreiros, durante as súas vacantes expansionistas. Así, naturalmente, neste cadro de referencias, partindo dunha teoría e dunha cronoloxía segundo as cales o indoeuropeo indiferenciado aínda existiría no Calcolítico, non pode haber alternativas á idea de que o latín nacería» pouco antes do I milenio, tendo unha vida moi breve, e á idea de que os dialectos románicos sitúanse despois do final do Imperio Romano e de que o seu desenvolvemento ocorrería no decurso da Idade Media. Isto é o que aprendemos e o que aínda lemos nos manuais de Filoloxía e de Lingüística Románica.

Nos últimos 40 anos, felizmente, mentres a lingüística continuou a traballar de modo autoreferencial, baseándose neste paradigma, outras disciplinas, e entre elas, en particular, a arqueoloxía, deran enormes pasos en fronte: en primeiro lugar, co descubrimento de métodos de datación cada vez máis precisos que impuxeran unha mudanza radical de todas as datacións da prehistoria europea, tornandoa máis antiga do que as tradicionais; axiña, co desenvolvemento de metodoloxías de análise e de interpretación cada vez máis sofisticadas, que conduciran a unha gradual revisión das concepcións tradicionais sobre a prehistoria europea.